TR
Avrasya İşletme ve İktisat Dergisi Yıl:2019  Sayı: 20  Alan: İktisat

Muhammet ATALAY, Ayşe Nur ÇİFTÇİ
PİYASA KURUMSALLAŞMASINDA İLLER ARASI GELİŞMİŞLİK SIRALAMASI: TEMEL BİLEŞENLER ANALİZİYLE İSTİHDAM EKSENLİ ENDEKS ÖNERİSİ
 
Piyasa ekonomisinin kurumsallaşmasında birincil iş piyasası başat role sahiptir. Bu çalışmanın amacı da birincil iş piyasası aktörü olan işletmelerdeki çalışan sayılarına dayalı olarak piyasa kurumsallaşmasının gelişmişlik düzeyine göre 81 ilin kendi aralarında gelişmişlik sıralamasının gerçekleştirilmesidir. Veriler SGK 2016 yılı istatistik yıllığından derlenmiştir. Sıralama çalışması temel bileşenler tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Temel bileşenler analizi ile 88 faaliyet alanındaki işletmelerde istihdam edilenlerin 81 ildeki sayıları alınarak uygulama gerçekleştirilmiştir. Temel bileşenler analizi ilk olarak korelasyon matrisine ikinci olaraksa kovaryans matrisine göre uygulanmıştır. Her iki uygulamada da illerin sıralamalarında en gelişmiş ve en az gelişmiş piyasa kurumsallaşmasının olduğu ilk üçer ilde aynı sonuçlara ulaşılmıştır. Diğer illerdeyse sıralamalarda birkaç sıralık değişim gözlenmiştir. Her iki uygulamada da ilk temel bileşenin varyans açıklama oranları çok yüksek seviyede bulunmuştur (Korelasyon matrisine dayanan uygulama için %76; kovaryans matrisine dayanan uygulama için %93). Elde edilen bulgulara göre her iki uygulama sonucunda da İstanbul (1. sırada), Ankara (2. sırada), İzmir (3. sırada) ve Bursa’nın (4. sırada) ilk dört sırada yer aldıkları görülmektedir. En az piyasa kurumsallaşmasının olduğu son üç il ise Ardahan (79. sırada), Bayburt (80. sırada) ve Tunceli (81. sırada) olarak gerçekleşmiştir. Elde edilen bulgular, hizmet ve sanayi sektörünün temel ekonomik faaliyetleri oluşturduğu büyük metropollerde piyasa kurumsallaşmasında en gelişmiş yapının mevcut olduğunu göstermektedir. Buna karşılık sınırlı nüfusa sahip ve nispeten tarım ve hayvancılıkla tarıma dayalı ticaretin geliştiği illerdeyse piyasa kurumsallaşmasının ülke geneline göre gelişim gösteremediğini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler: çok değişkenli istatistik, refah ekonomisi, temel bileşenler analizi, bölgesel gelişmişlik sıralaması, piyasa kurumsallaşması


INTERPROVINCIAL DEVELOPMENT RANKING IN MARKET INSTITUTIONALIZATION: EMPLOYMENT-CENTRIC INDEX PROPOSAL BY PRINCIPAL COMPONENTS ANALYSIS
 
Primary labor market has a major role in institutionalization of market economy. The aim of this study is to materialize the development ranking of 81 provinces among themselves according to the level of development of market institutionalization based on the number of employees in enterprises which are primary labor market actors. Data is compiled from the SSI 2016 statistic yearbook. The sequencing is carried out using the principal components technique. The basic components analysis was conducted by taking the number of employees employed in enterprises in 88 fields of activity in 81 provinces. Principal component analysis was applied firstly according to the correlation matrix and secondly according to the covariance matrix. In both applications the same results have been reached in the first three provinces where the most developed and least developed market institutionalization in the provinces rankings is present. In other provinces, a few order changes were observed in the rankings. In both applications, the variance explanation rates of the first principal component were found to be very high (76% for the application based on the correlation matrix; 93% for the application based on the covariance matrix). According to the findings, in both applications Istanbul (1st place), Ankara (2nd place), Izmir (3rd place) and Bursa (4th place) resulted as the first four. The last three provinces with the least market institutionalization were Ardahan (79th), Bayburt (80th) and Tunceli (81st). The findings show that the most developed structure exists in the market institutionalization in the major metropolises where the services and industrial sectors constitute the main economic activities. On the other hand, in provinces with limited population and relatively agricultural and livestock-based trade, it supports the fact that market institutionalization could not develop compared with the country in general.

Keywords: multivariate statistics, welfare economics, principal components analysis, regional development ranking, market institutionalization


Detay

İÇERİK